Leraar voelt zich vaak onmachtig

Kopte de Volkskrant afgelopen woensdag. In mijn herinnering ga ik onmiddellijk terug naar een situatie zo’n 30 jaar geleden. Ik was denk ik twee jaar leerkracht. Viel in voor een zieke collega en kreeg het aan de stok met een meisje in die klas. Zij wilde niet doen wat ik vroeg. En dat herhaaldelijk. Ze verstoorde de les en ik kreeg haar niet mee. Er was duidelijk een ‘strijd om de macht’ gaande. Ik voelde me machteloos. Ten einde raad ‘verzocht’ ik haar de klas te verlaten: “En nu eruit!!”

En dat deed zer uite niet. Wat nu!? Ook ik maakte me schuldig aan het vergrijp van haar vastpakken en haar met ‘dwingende’ hand de klas uit te zetten. Het ergste was eigenlijk nog wat ik dacht. Dit meisje haar linkerarm zat in het gips. Ik dacht “ook al breek ik zo meteen je andere arm, eruit ga je…!”. Van die gedachte schrok ik enorm. En ik verslapte mijn greep onmiddellijk.

Waar waren al mijn pedagogische opvattingen, meningen gebleven over hoe kinderen op te voeden en te begeleiden? Ik had heus wel een verantwoorde pedagogische visie. Maar die was ver te zoeken op het moment dat ik me ‘bedreigd’ voelde en mijn angstmechanisme het van mij overnam.

Dit voorval noem ik vaak in mijn trainingen omdat ik van binnen uit weet hoe machteloosheid voelt en hoe het je soms tot handelingen brengt waar ik tot op de dag van vandaag niet trots ben. Ik snap hoe het werkt, maar dat is geen excuus. Dit voorval is voor mij de aanleiding geweest om met mezelf het onderzoek te doen naar hoe het ‘zo ver was gekomen’.

De omgekeerde versie ken ik ook. Het was een warme zomerse dag en ik kreeg het aanmachteloosheid de stok met mijn wiskunde docent. Een leerling snapte iets niet en hij was niet bereid om het uit te leggen (in mijn ogen, mijn waarheid!). Gewapend met dit onrecht ging ik de strijd aan. En stevig ook kan ik je vertellen. Ten einde raad moest ik van de docent het lokaal verlaten. En dat deed ik niet. Ik bleef zitten waar ik zat. Ik vond zijn handelen zeer onrechtvaardig en dus bleef ik zitten. Ik zei nog heel stoer: “de enige manier om mij hier weg te krijgen is via het raam”. Want daar zat ik naast en dat stond open. De docent verliet toen op hoge poten het lokaal. Ik had ‘gewonnen’. Maar ook hier hield op latere leeftijd mij de vraag bezig “wat maakte dat ik zo de strijd aanging?”.

Henk Galenkamp heeft een prachtig boek geschreven met de titel ‘Bang voor Boos’. Een aanrader! Als een leerling grensoverschrijdend gedrag vertoont kan dit jouw gevoel van veiligheid aantasten. Dit roept angst op. Als je je angstig voelt neemt je reptielenbrein het over. Het schakelt het vecht-/vlucht- of bevriezingsmechanisme in. Het gedrag van de ander ‘herinnert’ je aan de momente dat je in jouw veiligheid bent aangetast (meestal op jonge leeftijd) en toen niets aan de situatie kon veranderen. Leerlingen die niet doen wat jij van ze vraagt, kunnen jouw in het hier en nu triggeren, op iets wat hoort bij het toen en daar. Dit maakt dat jij je bedreigd voelt (maar daar zijn we ons vaak niet bewust van).

Bij grensoverschrijdend gedrag past de emotie boos. Deze boosheid maakt dat je een halt roept aan dit grensoverschrijdende gedrag. Door in deze situatie te reageren met ‘vechten’ of ‘vluchten’ roep je geen halt toe aan het grensoverschrijdende gedrag van de ander. En dit is het onderzoeksgebied van jou als leerkracht, als mens. Wanneer kom jij daar terecht. Wanneer voel jij je machteloos of angstig? Wat zijn jouw triggers? Wat moeten leerilingen doen om jou over de rooie krijgen? Welk gedrag maakt dat jij je bedreigd voelt? Wat moeten ze doen om jou echt heel boos of heel machteloos te laten voelen en hoe ga je dan reageren?

ijsberg, boven en onder waterAls je dat van jezelf weet kun je onderzoeken wat de achtergronden zijn van je triggers. Dat zijn namelijk de dingen die in jou ‘onderwater-programma’ zitten. Dat heeft niets met de leerling te maken. Het heeft alles te maken met situaties waarin jij je ooit angstig en machteloos gevoeld hebt en niet in staat was om iets aan die situatie te veranderen. De leerling maakt dit in feite alleen maar ‘los’. Dat wat onder de waterspiegel van de welbekende ijsberg zit komt voort uit wie je bent, wat je waarden zijn, welke ervaringen je hebt opgedaan, hoe je bent opgevoed, hoe jij vindt dat je met elkaar moet omgaan etc. Het lastige van dit thema is dat je je hiervan vaak niet bewust bent. En dat maakt het ook zo moeilijk om dit te veranderen. Een training of coaching helpt je om je hier bewust van te worden. Zorg dat je je je grens kunt bewaken op en heldere, duidelijke en krachtige manier. Van binnen en van buiten.

Omgekeerd speelt zich in feite hetzelfde patroon af. Het kind voelt zich bedreigd en ‘installeert’ ook zijn vecht/vlucht mechanisme. Het resultaat: twee botsende ijsbergen. Vanuit het kind is het ook belangijk om te weten wat zijn of haar triggers zijn. In een een ontspannen sfeer, is het niet moeilijk om sensitief en responsief te zijn, maar juist als het spannend wordt dan verliezen we het overzicht en worden we in de situatie “gezogen”.

Als je jezelf niet herkent in ‘vechten’ kijk dan eens of je jezelf herkent in ‘vluchten’ of in ‘bevriezen’. Ik zie ook vaak leerkrachten niet reageren op grensoverschrijdend gedrag. En zij ‘kiezen’ dus een andere route.

Mijn belangrijkste tips hier zijn:

  1. Onderzoek hoe jij omgaat met grensoverschrijdend gedrag?
  2. Ga voor jezelf na wat jouw triggers zijn. Wanneer wordt jij ècht boos?
  3. Bespreek dit met collega’s en zoek naar oplossingen. Zorg voor een ‘Eerste Hulp Bij Triggermomenten’.
  4. Ga op tijd de klas uit en laat je niet meesleuren door je ‘onderwaterprogramma’.
  5. Doorbreek het taboe en deel dit met elkaar. Je zult verbaast zijn hoeveel collega’s je hebt die dit herkennen.
  6. Volg een training of coaching als je merkt dat het je in de weg zit.
  7. Lees: ‘Bang voor Boos’ van Henk Galenkamp

Tot slot: realiseer je hoeveel meer je voor de kinderen kunt betekenen als je dit thema onder de loep neemt!

Zorg dat je het Verschil maakt!

 Afgelopen week is www.klassenkracht.nl online gegaan met als cadeau een gratis e-book Aan de slag met: GROEPSVORMING! 108 werkvormen om van een klas een Top-groep te maken. Er zijn inmiddels meer dan 130 boeken gedownoad. Het bericht is 39 keer gedeeld en meer dan 2.700 personen hebben het bericht gezien. Echt super!

Als je dit waardeert dan zou ik het heel fijn vinden als je mij wilt helpen om mijn facebookpagina Groepsvorming meer zichtbaar te maken door een like te geven. Voor al diegene die dit inmiddels gedaan hebben: heel erg bedankt!

En verder: DEEL dit artikel met jouw netwerk, door op de Tweet, Like, Share of Google+ knoppen te klikken, zodat ook andere leerkrachten in jouw netwerk kennis kunnen maken met de blogspot van Klasse(n)Kracht.

En heb jij mooie ervaringen over hoe je grensoverschrijdend gedrag een HALT toeroept? Deel dit met ons in het commentaarveld hieronder!

Advertenties

Ruzie maken!? Het hoort erbij!

Als ik vroeger ruzie maakte moest ik altijd naar boven, naar mijn kamer. Briesend, met het stoom uit mijn oren, stampte ik de trap op naar boven. Boven sloeg ik de deur dicht, zo hard als ik kon. En als het niet hard genoeg was, deed ik het nog eens dunnetjes over. Op dat soort momenten wilde ik het liefst de scharnieren er uit knallen!

Zo gefrustreerd was ik. Boos van de ruzie, maar nog veel bozer dat ik weggestuurd werd. Vol met gevoelens waar ik niets mee kon. Nee, ruzie maken was bij ons thuis ‘not done’.

Ik kan naar mijn kinderen in een sussende rol schieten als er onenigheid ‘dreigt’ te komen. Zelf ruzie maken heb ik inmiddels geleerd.

Ouders denken vaak dat ruzie maken niet goed is. En dat je dat zo veel mogelijk moet vermijden. Ze grijpen in, sussen de boel of bieden snel een oplossing. En zo hebben de meeste leerkrachten eigenlijk ook niet geleerd ruzie te maken en herhalen ze de strategie van hun ouders.

ruzie-makenMaar kinderen moeten juist leren ruzie te maken. (komt in een vervolg blog terug) En dat kan alleen maar door het ze te laten doen.

Hoe maak jij ruzie? Ben jij een uitdager, een susser, een ontwijker of een tot-tien-teller? Doe de test

In Noord breekt de Stormingsfase aan! De Strijd om de Macht gaat beginnen. Wie is hier de baas? Welke rol heb ik in deze groep? Hoe gaan wij hier met elkaar om?

Wees er op voorbereid! Hoe wil jij dat kinderen met elkaar strijden? Op een Win-Verlies manier, of op een Win-Win manier? Onderdruk het niet. Maar help ze om dit op een goede en respectvolle manier te doen. Kinderen moeten leren ruzie te maken. Waarom? Omdat het anders op hun eigen manier gaat en dat is meestal volgens de wet van de sterkste. Dit is een cruciale fase in groepsvorming.

Leer kinderen deze week het verschil tussen een conflict en ruzie maken. Een conflict is een verschil van mening. Je wilt allebei iets anders doen of hetzelfde hebben. Bij een conflict leer je de kinderen dat je een oplossing bedenkt waar je allebei tevreden over bent. Dit is een win-win oplossing. Ruzie is een conflict waar ook geweld bij komt kijken. Slaan, schoppen, schelden, trekken etc. Vraag kinderen hoe ze met een conflict omgaan. En hoe het voelt.  Ik noem er drie:

  1. Je loopt weg, je zegt niet wat je er van vindt. Dit zijn de ontwijkers.
  2. Je reageert agressief, je wordt driftig en slaat er op los. Dit zijn de uitdagers
  3. Je staat stevig op je benen, je komt voor jezelf op en houdt ook rekening met de ander. Dit is de toptien-teller. Hier zoek je naar een win-win oplossing.

Praat met kinderen over ruzie maken. Hoe doen ze het? Met wie hebben ze wel eens ruzie? Hoe lossen ze dat op? Is het voor spelende kinderen2allebei goed? Hoe willen we dat doen met elkaar? Wat past binnen de missie van de groep?

Doe rollenspelletjes met de kinderen. Speel het uit op een “foute” manier en op een “goede” manier. Leer ze de vaardigheden die nodig zijn om op een respectvolle manier met elkaar om te gaan. In je SEO methode vindt je vast leuke ideeën.

Let in deze periode goed op. Waar zie je het goed gaan? Bespreek dit met de kinderen. Geef ze een compliment. Koppel het aan de missie van je groep.

Maak gebruik van STORM: Vijf stappen om een Conflict op te lossen:

STAP 1: Stel vragen! Wat is het probleem?

STAP 2: Toon Respect. Laat kinderen naar elkaar luisteren (Wat ziet, voelt, denkt de ander?)

Geef ze de kans om hun verhaal te doen in de ik-vorm. Help ze met het onder woorden brengen van hun gevoelens. Hoor hun verhaal. Raak niet betrokken in het conflict. Ga niet op zoek naar DE waarheid. Er is alleen maar beleving. Blijf een buitenstaander. Vat aan het eind de situatie samen: dus als ik het goed begrijp dan is voor jou het probleem…en voor jou het probleem….klopt dat?

STAP 3: Oplossingen laten bedenken door de kinderen.

Vraag de kinderen hoe ze het probleem kunnen oplossen. Laat ze zelf voorstellen doen. En laat ze vooral meerdere oplossingen bedenken. Blijf in je rol als coach.

STAP 4: Rustig met elkaar een oplossing kiezen die voor beiden goed voelt

STAP 5: Mekaar bedanken voor de manier waarop ze het samen hebben opgelost. Sluit af met een handdruk of een boks.

Vraag later nog even of het gelukt is. Laat ze vooral zelf voor een oplossing kiezen. Geef ze vooral een compliment als ze hierin geslaagd zijn.

Jouw rol is niet de oplossing aandragen, maar jouw rol is begeleidend; je begeleidt de leerlingen bij de stappen. Boze mensen luisteren niet. Dus als je merkt dat de kinderen nog te boos zijn om te praten. Stel het uit. Het is een goede gewoonte om ruzies na schooltijd uit te praten. “Het is nu tijd om aan het werk te gaan, maar om 15.00 uur zoeken we met elkaar een oplossing”. Merk je echter dat het voor de leerling te veel interne storing geeft, zet dan de klas aan het werk en voer dit gesprek buiten de klas.

Ik hoor graag jouw ervaringen!

En jij? Mocht jij ruzie maken thuis? Of moest je de wijste zijn? Werd je net als ik naar je kamer gestuurd? Of werd de ruzie hardhandig opgelost? En hoe beïnvloed dat nu jouw visie op Ruzie maken?

Of…..? Geef hieronder je reactie op hoe jij tegen ruzie maken aankijkt en of jij vind dat je daar als leerkracht iets in kan betekenen?

Zorg dat je het Verschil maakt!

 

3 september gaat mijn gratis e-book  Aan de slag met: GROEPSVORMING! 108 wervormbinderlayingopen_550x634en om van een klas een Top-groep te maken online op www.klassenkracht.nl.

Schrijf je in en ontvang hem gratis!

 

Wil je me helpen om mijn mijn facebookpagina Groepsvorming meer zichtbaar te maken onder leerkrachten? Wil je me dan een Like geven?

 

En verder: DEEL dit artikel met jouw netwerk, door op de Tweet, Like, Share of Google+ knoppen te klikken, zodat ook andere leerkrachten in jouw netwerk kennis kunnen maken met Klasse(n)Kracht.